The art of Beata Ka�mierczak. New articles

Alegorie zmys��w - dialog wiecznie otwarty

Sun, 21 Jun 2009 21:10:54 +0200

Zagadnienie ikony z jej ca�ym formalno symbolicznym baga�em pozwala przenie�� nasz� uwag� na aspekt alegoryczny i emblematyczny obecny w malarstwie Ka�mierczak. W tym nurcie sytuuje si� niezwykle intryguj�cy cykl „Zmys�y”. Oczywi�cie, jego emblematyczno�� zredukowana zosta�a tu do tytu�u pozostawiaj�c pole aspektom alegorycznym. Kompozycje te jednak tak nasycone s� poetyk�, �e trudno oprze� si� pokusie poszukiwa� literackiego odpowiednika dla poszczeg�lnych przedstawie�. Nale�y podkre�li�, �e malarskie alegorie zmys��w to w�tek o wielkiej tradycji w sztuce. Porywaj�c si� na tak eksploatowany temat artysta ponosi wi�c wielkie ryzyko powt�rze� lub zbyt powierzchowne lub dos�owne jego potraktowanie. W przypadku prac Ka�mierczak zaryzykowa� mo�na jednak s�d, �e prezentuj� one niebanaln� wizj� i daleko odbiegaj� od ikonograficznej tradycji. Alegorie obrazuj�ce smak, s�uch, dotyk i w�ch epatuj� odbiorc� sw� ekspresj� i witalno�ci�. Nie pozbawione w�tk�w erotycznych kompozycje doskonale oddaj� apoteoz� �ycia i doznawania. Rdzeniem kompozycyjnym tych czterech malowide� jest zbli�enie dolnej partii twarzy. To ona przykuwa uwag� widza. Wyci�gni�ty j�zyk symbolizowa� mo�e niepohamowan� ch�� doznawania w jej niemal atawistycznym aspekcie, uzmys�awia nam jednocze�nie si�� i sugestywno�� poszczeg�lnych zmys��w. W spos�b niezwykle sugestywny a zarazem wysmakowany przedstawi�a Ka�mierczak dotyk. Jedynie tutaj motyw twarzy zosta� powielony tak, aby dotykaj�ce si� j�zykami i nosami twarze tworzy�y pary. Ten kontakt organ�w nasyconych receptorami smaku i zapachu zwraca nasz� uwag� na komplementarny charakter zmys��w. Pe�nia odczuwania �wiata mo�e nast�pi� jedynie poprzez wszystkie zmys�y. Nale�y zastanowi� si� jedynie dlaczego w tym zestawie pomini�ty zosta� wzrok. By� mo�e sam wizualizacja pozosta�ych zmys��w wystarczy wed�ug artystki by zaprezentowa� ostatni z nich.
Odr�bn� „p�aszczyzn�” kompozycji cyklu stanowi ornamentalny, florystyczno-geometryczny rzut. Owe fantastyczne formy b�d� to stanowi�ce t�o dla g��wnego wizerunku, b�d� okrywaj�ce go niczym woal, czasami ewoluuj� w linearny wizerunek ust, kt�ry stanowi ��cznik mi�dzy tymi wydawa�oby si� nieprzystaj�cymi strefami. Kaligraficzny charakter ornamentu przypomina dekoracje starych tkanin. Buduj�ce go mi�kkie linie sprawiaj� wra�enie delikatnych i ulotnych jak same zmys�y. Efekt efemeryczno�ci wzmocniony zosta� poprzez laserunkowe przenikanie si� warstw kolorystycznych i przedstawieniowych. Dzi�ki tym warsztatowym i kompozycyjnym zabiegom ca�y cykl prezentuje si� jako sp�jna i konsekwentnie prowadzona narracja.

Sebastian Dudzik, 2008 rok

W poszukiwaniu w�asnej ikony (profanum)

Sun, 21 Jun 2009 21:10:05 +0200

W dziejach sztuki europejskiej autoportret by� gatunkiem egzystuj�cym zawsze na szczeg�lnych prawach. Do czasu dziewi�tnastowiecznej „artystycznej rewolucji” bodaj jedynym gatunkiem malarskim, graficznym rze�biarskim czy te� rysunkowym ca�kowicie wolnym od przemo�nego wp�ywu mecenasa i gustu potencjalnego odbiorcy. Zawsze, wi�c pozostawa� realizacj� intymn�, miejscem wewn�trznej rozgrywki artysty ze samym sob�. Efekty tych „gier” by�y r�norakie. Wystarczy przywo�a� tu autoportretowe realizacje Rembrandta ods�aniaj�cego bezlito�nie swe fizyczne u�omno�ci, psychiczne rozterki lub „bawi�cego” si� w kreowanie topicznych wizerunk�w. Jak�e inne, a zarazem bliskie rembrandtowskim wizerunkom s� autoportrety Cezanne’a. Odmienne, bo przesycone rozwa�aniami na temat istoty obrazu i �wiata w malarstwie. Podobne, bo tak samo czujnie „zapatrzone” w niewidz�cym wzrokiem we w�asne wn�trze.
W tych intymnych poligonowych �wiczeniach na w�asnym wizerunku swoje miejsce znajduj� r�wnie� cztery prace cyklu „Infolinia” Beaty Ka�mierczak. Jak wspomina w jednym z tekst�w sama autorka malowid�a te s� pr�b� podj�cia dialogu ze sob� samym. S� zarazem intymn� wycieczk� w celu poznania „w�asnej rzeczywistej i metafizycznej egzystencji, jak i szerszym pytaniem o granice wolno�ci i moralno�� spo�eczn�”. Tytu� cyklu odwo�uje si� do og�lnie dost�pnej, jednak skrajnie sformalizowanej formie kontaktu i pozyskiwania niezb�dnych informacji. Czy taki charakter maj� omawiane autoportrety? Mimo cyfrowego uproszczenia wizerunk�w i zatarcie tym samym wielu detali, te „zgrafizowane” wizerunki nie trac� nic na sile swego wyrazu. Podobnie jak s�ynny portret Che Guevary, zyskuj� rang� ikon reprezentuj�cych r�ne aspekty osobowo�ci artysty-modela. Pewien niepok�j w tych wyrazistych wizerunkach wprowadza powielany motyw �my nawi�zuj�cy do wcze�niejszego cyklu „�mydmioty”. Niewielkich rozmiar�w sylwetki nocnego owada uosabiaj� sob� zar�wno ciemn� stron� ludzkiej osobowo�ci, jego anonimowo�� w ciemno�ci, jak i niebezpieczny „p�d do �wiat�a”, kt�re we wsp�czesnej rzeczywisto�ci mo�e symbolizowa� bezkrytyczne przyjmowanie dobrodziejstw cywilizacji, kt�ra zabija indywidualizm i pozornie zrzuca z jednostki ograniczenia moralne.

Ikona - mi�dzy sacrum i profanum

Sun, 21 Jun 2009 21:09:33 +0200

Staraj�c si� ogarn�� dotychczasowy dorobek malarski Beaty Ka�mierczak zastanawia�em si� cz�sto, czy mo�na dopasowa� do tej ca�ej masy jakie� trafne s�owa-klucze? Czy istniej� has�a, kt�re w spos�b prosty, ale jak najbardziej trafny charakteryzowa�yby warto�ci malarskie i pozamalarskie jej tw�rczo�ci? W�r�d wielu mniej lub bardziej pasuj�cych poj�� jedno najcz�ciej powraca�o w trakcie ogl�dania kolejnych p��cien - Ikona. Oczywi�cie, has�o to nale�y „przymierzy�” do realizacji Ka�mierczak z ca�ym baga�em znacze�, jakie nios� obecne czasy. We wsp�czesnym j�zyku s�owo Ikona nie jest ju� tak jednoznacznym poj�ciem jak jeszcze kilkadziesi�t lat temu. Nowe realia sprawi�y, �e sens greckiego εικων (eik�n), uto�samianego z grekokatolickim, b�d� prawos�awnym religijnym malowid�em a oznaczaj�cego dos�ownie obraz, „rozci�gni�ty zosta� na szeroki obszar skojarzeniowy poprzez zestaw g��wnych cech zewn�trznych tradycyjnej ikony". Czytelna formu�a, skodyfikowany i jednoznaczny system znak�w sk�adaj�ce si� na reprezentacj� okre�lonej �wi�tej postaci sprawi�y, �e poj�cie ikona wesz�o na sta�e do lingwistyki, teorii malarstwa czy nawet informatyki. Id�c dalej tym tropem dowiadujemy si�, �e wed�ug Charlesa Sendersa Pierce’a znak ikoniczny mo�e by� rozumiany szerzej ni� tylko jednoznaczny symbol lub zestaw atrybut�w. Poprzez walor podobie�stwa mo�e by� reprezentacj� rzeczy lub idei. Jak w tym kontek�cie sytuuj� si� poszczeg�lne malowid�a Beaty Ka�mierczak? Stawiaj�c na pocz�tek pierwotne znaczenie ikony zwr�ci� nale�y uwag� na „najm�odszy” cykl malowide� („Pary bydgoskie”). Dla ka�dego z tych podw�jnych portret�w artystka stara�a si� znale�� osobny j�zyk znak�w, form i odr�bn� konwencj� prezentacji. Obserwuj�c r�norodno�� pomys��w na oddanie charakteru portretowanych (zar�wno, jako jednostek jak i zwi�zku) po pewnym czasie jeste�my w stanie wy�owi� system powtarzaj�cych si� znak�w, kt�re spajaj� cykl w jednorodn� i r�wn� ideowo grup� malowide�. Kwiecista tkanina pojawiaj�ca si� w tle portret�w budzi skojarzenia z idealnym z�otym t�em ikon. Powielenie siedz�cej pozy, mimo swobody przedstawienia model�w bohater�w w ca�o�ci daje pewien wyraz hieratyczno�ci. R�wnie� paleta barwna ograniczona zosta�a tu do sta�ego repertuaru. Podobnie jak w ikonach artystka charakteryzuj�c poszczeg�lne osoby posi�kuje si� cz�sto czytelnymi atrybutami. Raz b�dzie to kszta�t p�yty CD („asia & wojtek”) innym razem b�dzie to znak chi�skiego smoka (,,julia & arek") lub zgeometryzowany znak s�o�ca nawi�zuj�cy sw� form� do fryzury modela („iwona & marek”). To w�a�nie dzi�ki tym zabiegom dokonuje si� wspomniana ju� sakralizacja wizerunk�w, a raczej wi�zi ��cz�cych dwoje sportretowanych os�b.
Inny aspekt znaczeniowy ikony prezentuj� prace wykorzystane w malarsko-fotograficznym cyklu „Love me tender love me do” z 2003 roku. Para ikonicznych znak�w symbolizuj�cych kobiet� i m�czyzn� poprzez negatywowe odwr�cenie bieli i czerni przywodzi na my�l chi�skie symbole „Yin-Yang”. Ich fenomen polega na zderzeniu diametralnej r�nicy z doskona�� komplementarno�ci�. T� idealn� jedno�� burz� jednak czerwone �ciegi liter tworz�cych napisy, kt�re niczym ��dania kierowane s� do drugiej strony. Reprezentacja p�ci w tym kontek�cie jest jednoznaczna a ikoniczny znak sam przeradza si� w ikon�. �w malarski manifest nabiera szczeg�lnej warto�ci w kontek�cie powsta�ych kilka lat p�niej podw�jnych portret�w. Ikona jako prosty znak graficzny obecna jest tak�e w wielu innych pracach artystki. Sylwetki zamkni�tej p�kolem lub form� krzy�a ��dki w kolejnych realizacjach „I tak nie mo�na pop�yn��” czy te� uroczy, nawi�zuj�cy do dzieci�cej poetyki wizerunek domku z obraz�w „Where is my house - front” i „Where is my house – back”, mimo uproszczonej formy nios� wielki �adunek symboliczny oraz emocjonalny. Proste znaki pos�u�y�y artystce werbalizacji dozna� i nastroj�w. Przebija przez nie zar�wno t�sknota, poczucie uwi�zienia, jak i pewne zagubienie w otaczaj�cym �wiecie. Naiwny wizerunek domku odwo�ywa� si� mo�e zatem do poczucia bezpiecze�stwa jakie w dzieci�stwie dawa�o rodzinne siedlisko.

Fotografia - obraz i matryca

Sun, 21 Jun 2009 21:09:04 +0200

Ponad 180 lat temu post�p cywilizacyjny da� nam do r�ki narz�dzie, o kt�rego mocy przekonujemy si� ci�gle z narastaj�cym zdziwieniem. Ju� w pierwszych dziesi�cioleciach swego istnienia fotografia postrzegana by�a, jako medium wyj�tkowe. Niekt�rzy nawet upatrywali w niej cich� zab�jczyni� malarstwa. Niestety (lub stety), rzeczywisto�� mocno zaskoczy�a owe grono fatalist�w. Okaza�o si� bowiem, �e fotografia nie tylko nie podci�a skrzyde� tradycyjnemu malarstwu, ale wyzwoli�a je z baga�u mimetyczno�ci, da�a o�ywczy powiew a tym samym przyczyni�a si� do wielkiej rewolucji w sztuce. W ostatnich dziesi�cioleciach mamy do czynienia z kolejnym wielkim przewrotem, kt�ry zainicjowa�o cyfrowe magazynowanie i przetwarzanie danych. Dzi�ki zdobyczom techniki przed sztuk� ponownie otworzy�y si� nowe, dot�d nieznane horyzonty. W�r�d wielu artystycznych medi�w to w�a�nie fotografia najbardziej podporz�dkowa�a si� owym przemianom. Dzi�ki �atwo�ci zapisu i powielania sta�a si� ona tym samym bardzo atrakcyjnym narz�dziem pomocniczym w tradycyjnych mediach takich jak malarstwo czy grafika, wp�ywaj�c znacz�co na nowy ich obraz.
W tw�rczo�ci Beaty Ka�mierczak medium fotograficzne oraz jej cyfrowe przetworzenie tak�e odgrywaj� rol� niebanaln�. Artystka ch�tnie wykorzystuje zar�wno ich dokumentacyjne, kompozycyjne jak i warsztatowe w�a�ciwo�ci. �w flirt z fotografi� i narz�dziami cyfrowej grafiki rozpocz�a Ka�mierczak w 2003 malowid�ami „I am, You are” i „One & One”. Artystka udanie wykorzysta�a w nich specyficzn� poetyk� amatorskich zdj�� sytuacyjnych. Brak pe�niej kontroli nad kadrowaniem obrazu i wynikaj�ca z tego fragmentaryczno�� obrazu lokuj� obraz pomi�dzy wizualnym dokumentem �ycia a intymnym pami�tnikiem „magazynuj�cym” wspomnienia i nastroje. Nieporadno�� uj�cia i widoczne w malowidle defekty fotograficznego pierwowzoru pozwalaj� na zupe�ne zniesienie bariery mi�dzy widzem i przedstawion� w malowid�ach rzeczywisto�ci�. Mo�e sta� si� ona dla niego impulsem wyzwalaj�cym wspomnienia przywo�uj�cym ukryte w pami�ci obrazy. Cech� charakterystyczn� obu kompozycji jest wspomniane wy�ej przeskalowanie i uproszczenie kolorystyki przywodz�ce na my�l efekt dzia�ania narz�dzi komputerowego programu do obr�bki fotografii. Powsta�e w wyniku tych zabieg�w jednorodne plamy zacieraj� nieco ostro�� przedstawie�, eksponuj�c jednocze�nie ich nastr�j. Ciekawym zabiegiem formalnym jest zduplikowanie wielopostaciowego uj�cia w obrazie „One & One”. Artystka z rozmys�em wskazuje na jedn� z podstawowych w�a�ciwo�ci fotografii – multiplikacj�. Przypadkowo�� i schematyzm zdwojonego uj�cia pog��bione zosta�y tu dodatkowo poprzez skr�t perspektywiczny i odci�cie jednego boku oraz g�rnych brzeg�w przedstawie�. Zabieg ten wraz z pojawiaj�cymi si� ikonkami narz�dzi charakterystycznych dla programu graficznego, mimochodem odsy�a odbiorc� do aktualnego wci�� odwiecznego dyskursu na temat istoty sztuki przedstawiaj�cej. Poprzez ide� „obrazu w obrazie” czy podgl�danie rzeczywisto�ci przetworzonej i odbitej w ekranie monitora artystka odwo�uje si� zarazem do malarskiej tradycji, jak i do coraz powszechniejszej automatyzacji naszego �ycia i powszechnej obecno�ci ustalonych kulturowo schemat�w zachowa� i postaw.
W nieco inny spos�b traktuje Ka�mierczak fotograficzn� tkank� w cyklach zatytu�owanych „The flowers remembers” i „Symulacje”. Tutaj uj�cia prezentuj�ce fragmenty rzeczywisto�ci nie wydaj� si� by� nieporadne i przypadkowe. Artystka z rozmys�em wykorzystuje „u�amkowe” reprezentacje. Poprzez odpowiednie kadrowanie przenosi �wiat rzeczywisty w sfer� abstrakcji. Zestawienie b��kitu nieba ze spokojnymi liniami bia�ych burt �agl�wki czy te� uj�cie z g�ry naro�nika balkonu stwarza zaskakuj�ce sytuacje, w kt�rych przedstawione przedmioty przestaj� si� liczy�. Na plan pierwszy wysuwa si� nieograniczona gra geometrycznych form i barw. Najbardziej interesuj�ce i tw�rcze wykorzystanie fotografii zaobserwowa� mo�emy jednak w przywo�ywanym ju� cyklu „Pary bydgoskie”. Buduj�c kompozycj� podw�jnych portret�w Ka�mierczak bazuje na kilku uj�ciach fotograficznych. Zestawiaj�c je ze sob�, przetwarzaj�c lub „tn�c” na kawa�ki nadaje ca�ej kompozycji rytm odnosz�cy si� do charakteru poszczeg�lnych par. Konstrukcja malowide� z tego cyklu wyr�nia si� wyrafinowan� dychotomi�, w kt�rej jednorodnej strukturze p�askich plam barwnych artystka przeciwstawia przetworzony w geometrycznym porz�dku szkielet fotograficznych uj��. W przypadku „oli & bartka” Ka�mierczak zastosowa�a czw�rpodzia� tematyczny kadru. Dzielenie kompozycji poprzez kolejne sekwencje podw�jnego portretu odbywa si� tu w zdynamizowany spos�b. Kolejne uj�cia obr�cone zosta�y w stosunku do siebie sekwencyjnie o 90 stopni. Powsta�ej w ten spos�b „obrotowej” strukturze przeciwstawiony zosta� pi�ty czarno-konturowy portret w centrum kompozycji. Poprzez podzia� kadru na kilka stref obrazowania Ka�mierczak nawi�za�a do tradycji malarstwa ameryka�skiego. Takie rozwi�zania kompozycji spotka� mo�na w realizacjach Jamesa Rosenquista, czy Davida Salle’a. Nowatorstwem w stosunku do ich prac jest w kompozycji Ka�mierczak owo zdynamizowanie podzia�u i jego kierunkowe ujednolicenie. R�wnie� realizacji zatytu�owanej „asia i wojtek” pobrzmiewaj� echa sztuki ameryka�skiej. Uproszczony, przypominaj�cy pop-artowskie realizacje graficzne i malarskie wizerunek tym razem prezentowany jest w ca�o�ci. Sekwencyjno�� i obrotowy rytm przeniesiony zosta� na otaczaj�ce przedstawionych napisy i kolorystyk� przypominaj�cego p�yt� CD kr�gu. W kolejnych dw�ch pracach nosz�cych tytu�y „julia i arek” oraz „iwona & wojtek” artystka si�ga z kolei po efekt przeskalowania. Kieruje tym samym uwag� na istot� zwi�zku, kt�ra ka�e nam postrzega� portretowanych jako komplementarne cz�ci jednej struktury. Podkre�lenie symbolicznego zespolenia zwraca uwag� na niemal sakralny charakter tych podw�jnych portret�w.

Status koloru

Sun, 21 Jun 2009 21:08:12 +0200

Trafne spostrze�enie Gustowskiej na temat charakteru palety barwnej we wczesnych pracach Ka�mierczak w jakim� sensie rozci�gn�� mo�na poza rok 2002. Tw�rczo�� artystki zmienia�a si� po tej dacie kilkakrotnie zar�wno w sferze warsztatu malarskiego jak i konstrukcji kompozycji czy te� tematyki, w kolorystyce jednak zachowa�a wiele cech wcze�niejszych. W tym przypadku proces zmian okre�li� mo�na raczej, jako powoln� ewolucj� raz wyznaczonej �cie�ki. Jest to niew�tpliwy atut jej malarstwa. Wysmakowanie w�skiej gamy barwnej, kt�ra zyska�a ju� na pocz�tku jej tw�rczo�ci charakter zindywidualizowany to najbardziej rozpoznawalna cecha jej tw�rczo�ci. Nale�y si� wi�c zastanowi�, jakie elementy wp�ywaj� na si�� kolorystyki obraz�w Ka�mierczak? Zestawienia kolorystyczne w jej pracach opieraj� si� g��wnie na oszcz�dnym wykorzystaniu kilku charakterystycznych barw. Czerwie� lub bordo, b��kity, zielenie oraz szeroka gama br�z�w tworz� dominant� wi�kszo�ci kompozycji. Stanowi� one swoisty rdze�, wok� kt�rego nadbudowuje artystka ca�� konstrukcj� barwn�. Cech� charakterystyczn� tak budowanej kolorystyki jest z�amanie palety barwnej poprzez rozbielenie poszczeg�lnych kolor�w. Dzi�ki temu ca�o�� zyskuje delikatny walor „pastelowej” tonacji, w kt�rej walor zdaje si� w�a�nie „zanika� i powraca�” ujawniaj�c ulotn� natur� malowide�. Nawet kontrastowe zestawienia barw obecna w „Parach bydgoskich” czy kolejnych p��tnach bajkowego cyklu „The toys from Kaszuby” delikatne rozja�nienie barw czyni ca�o�� agodniejsz� i bardziej efemeryczn� w odbiorze. Tematyka drugiego z wymienionych cykl�w bezpo�rednio odsy�a nas do tw�rczo�ci Wojtkiewicza czy Makowskiego. Co ciekawe, nie jest to jedyna zbie�no��. Poetyka palety barwnej Wojtkiewicza bliska jest w nastroju portretom kaszubskich zabawek, natomiast nasycone gamami br�z�w kompozycje Makowskiego bliskie s� wczesnym abstrakcjom Ka�mierczak.
Obok tak konstruowanej palety barwnej du�y wp�yw na odbi�r kolorystyki ma specyfika stosowanych przez artystk� farb. Akryl poprzez swoj� laserunkowo�� i charakterystyczne rozprowadzenie na powierzchni p��tna czy tektury wzmacnia jeszcze efekt efemeryczno�ci, pozwala tak�e na aktywne wykorzystanie koloru i faktury gruntu. Po��czenie specyficznej palety barwnej z efektami laserunkowymi i gr� faktury bardzo cz�sto daje odbiorcy wra�enie jakoby sta� nie bezpo�rednio przed malowid�em, ale przed jego ulotnym odbiciem w szybie. Wspomniane wy�ej kontrastowe zestawienia barw w „Parach bydgoskich”, wraz z przeskalowaniem i uproszczeniem kolorystyki, widocznym cho�by w autoportretowych realizacjach z cyklu „Infolinia” oraz malowidle „One & One” prowadz� nas do kolejnego zagadnienia zwi�zanego ze specyfik� prac Ka�mierczak. Jest nim zastosowanie medium fotograficznego w procesie tw�rczym.

Malarstwo Beaty Ka�mierczak

Sun, 21 Jun 2009 21:07:40 +0200

W�r�d wielu publikowanych opinii i charakterystyk malarstwa Beaty Ka�mierczak jedna zas�uguje na szczeg�ln� uwag�. W 2002 roku Izabella Gustowska tak charakteryzowa�a dotychczasow� tw�rczo�� bydgoskiej artystki:
„Prace Beaty Ka�mierczak nios� w sobie tajemnic� wykopalisk, szcz�tkowo��, zanikanie i powroty. To trwanie w czasie i fragmentaryczna rejestracja procesu w nawarstwieniu form i kolor�w to najciekawszy stan jej prac.
Ju� ten kr�tki fragment obszerniejszego tekstu doskonale eksponuje warto�ciowe cechy malarstwa Ka�mierczak. Wspomniany wy�ej rok 2002 by� dla jej tw�rczo�ci pewnym prze�omem. W�wczas to artystka zacz�a powoli odchodzi� od malarstwa abstrakcyjnego na rzecz sztuki przedstawiaj�cej. W�dr�wka ta trwa po dzi� dzie� i charakteryzuje si� coraz wi�kszym ogniskowaniem uwagi na cz�owieku, specyfice jego egzystencji, dylematach, nastrojach oraz na mi�dzyludzkich relacjach. W ten spos�b artystka ods�ania przed nami coraz to nowe aspekty otaczaj�cego nas �wiata.